Monday, March 26, 2018

လိႈင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးအေၾကာင္း

#ေဒါက္တာရူပ

က်ေနာ္တို႔ ပတ္၀န္းက်င္မွာ မ်က္လုံးနဲ႔ျမင္ႏိုင္တဲ့ ေရလိႈင္းလို လိႈင္းမ်ိဳးလည္း ရွိပါတယ္။ အာရုံနဲ႔ သိရွိခံစားႏုိင္ တဲ့ အပူလိႈင္း၊ အသံလိႈင္းလို လိႈင္းမ်ိဳးေတြလည္း ရွိပါတယ္။ လိႈင္းသဘာ၀ရွိတာ သိေပမယ့္ လိႈင္းမွန္း ကြဲကြဲ ျပားျပား ျမင္ႏုိင္စြမ္း မရွိတဲ့ အလင္းလိႈင္း၊ ေရဒီယိုလိႈင္းလိုမ်ိဳး လိႈင္းေတြလည္း ရွိပါတယ္။ ဒီေတာ့ လိႈင္းေတြ အေၾကာင္းကို ဂဃနဏ နားလည္ႏိုင္ဖို႔အတြက္ လိႈင္းေတြ ဘယ္လို အမ်ိဳးအစားခြဲျခားထားတယ္ဆိုတာကို သိရွိနားလည္သင့္ပါတယ္။ လိႈင္းေတြကို အမ်ိဳးအစားခြဲပံုကေတာ့ မ်ိဳးစံုပါတယ္။ လိႈင္းသယ္ေဆာင္ဖို႔ ၾကားခံ နယ္လိုတဲ့လိႈင္း၊ မလိုတဲ့လိႈင္း၊ လိႈင္းလမ္းေၾကာင္းနဲ႔ လိႈင္းတုန္ခါမႈ အၿပိဳင္ျဖစ္ေနတဲ့လိႈင္း၊ ေထာင့္မတ္က်ေန တဲ့လိႈင္း၊ ရပ္ေ၀းထိ ပ်ံ႕ႏွံ႔တဲ့လိႈင္း၊ လိႈင္းထုတ္ရာ အနီးတ၀ိုက္မွာပဲ ေနတဲ့လိႈင္း စသည္ျဖင့္ အမ်ိဳးအစား အေတာ္မ်ားမ်ား ခြဲျခားလို႔ရတာကို ေတြ႕ရပါတယ္။

Mechanical waves 

လိႈင္းတစ္ေနရာက တစ္ေနရာသို႔ ပို႔ေဆာင္ဖို႔အတြက္ ၾကားခံနယ္လိုတဲ့ လိႈင္းအမ်ိဳးအစားကို ျဒပ္သားလိႈင္း ( mechanical wave ) လို႔ ေခၚဆိုပါတယ္။ ေရလိႈင္း၊ အသံလိႈင္းေတြဟာ ျဒပ္သားလိႈင္းေတြရဲ႕ နမူနာေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ျဒပ္သားလိႈင္းေတြမွာ ၾကားခံနယ္ေတြရဲ႕ အမႈန္ေတြရဲ႕ တုန္ခါမႈေတြနဲ႔ လိႈင္းေတြကို တစ္ေနရာ က တစ္ေနရာသို႔ ပို႔ေဆာင္ေပးရတဲ့အတြက္ အစိုင္အခဲ၊ အရည္၊ အေငြ႕ ဆိုတဲ့ ျဒပ္သားၾကားခံနယ္မရွိရင္ mechanical wave ေတြ မျဖစ္ေပၚႏုိင္ပါဘူး။ လေပၚမွာ အသံပို႔ေဆာင္လို႔ မရတာဟာ လေပၚမွာ အသံကို ပို႔ေဆာင္ေပးမယ့္ ျဒပ္သားၾကားခံနယ္ျဖစ္တဲ့ ေလေမာ္လီက်ဴးေလးေတြ မရွိလို႔ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

Electromagnetic waves

လိႈင္းစထုတ္ရာ ပင္ရင္းက အီလက္ထရြန္အမႈန္ေတြ တုန္ခါျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာတဲ့လိႈင္းေတြကို လွ်ပ္စစ္ သံလိုက္လိႈင္း ( electromagnetic waves ) လို႔ ေခၚပါတယ္။ လွ်ပ္စစ္သံလိုက္လိႈင္းလို႔ ေခၚဆိုရျခင္းက ေတာ့ ဒီလိႈင္းအမ်ိဳးအစားမွာ လွ်ပ္စစ္စက္ကြင္းနဲ႔ သံလိုက္စက္ကြင္းတို႔ဟာ တစ္ခုကို တစ္ခု ေထာင့္မတ္က် တုန္ခါၿပီး လိႈင္းနဲ႔အတူ လုိက္ပါလာလို႔ပဲျဖစ္ပါတယ္။ သူတို႔ဟာ တစ္ခုကိုတစ္ခုတင္ ေထာင့္မတ္က်တာ မဟုတ္ပါဘူး။ လိႈင္းသြားရာ မူလလမ္းေၾကာင္းနဲ႔လည္း ေထာင့္မတ္က်တုန္ခါေနၾကပါေသးတယ္။ စက္ကြင္း အသြင္နဲ႔ တစ္ေနရာက တစ္ေနရာသို႔ ကူးေျပာင္းတဲ့လိႈင္းအမ်ိဳးအစားျဖစ္တာေၾကာင့္ သူတို႔ကို ပို႔ေဆာင္ေပး ဖုိ႔ ဘယ္ျဒပ္သား ၾကားခံနယ္မွ မလိုအပ္ပါဘူး။ အလင္းလိႈင္းေတြ ( light waves )၊ အပူလိႈင္းေတြ ( infrared radiation ( IR ) ) ၊ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ေတြ ( ultraviolet radiation ( UV ) ) ၊ ေရဒီယိုလိႈင္း ေတြ ( Radio waves )၊ ဓာတ္မွန္ေရာင္ျခည္ေတြ ( X-rays ) နဲ႔ အႏုျမဴေရာင္ျခည္ေတြ ( gamma rays ) ေတြဟာ လွ်ပ္စစ္သံလိုက္လိႈင္းေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

Longitudinal waves

လိႈင္းသြားရာလမ္းေၾကာင္းနဲ႔အတူ ေရွ႕တိုးေနာက္ငင္ ေရြ႕လ်ားေနတတ္ေသာ လိႈင္းအမ်ိဳးအစားကို အလ်ား လိုက္လိႈင္း သို႔မဟုတ္ က်ံဳ႕လိႈင္း ( longitudinal waves ) လို႔ ေခၚပါတယ္။ ဒီလိုလိႈင္းမ်ိဳးမွာ လိႈင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚတဲ့ ၾကားခံနယ္ရဲ႕ တုန္ခါမႈလမ္းေၾကာင္းဟာ လိႈင္းသြားရာလမ္းေၾကာင္းနဲ႔ အၿပိဳင္ျဖစ္ေနတာကို ေတြ႕ ရမွာပါ။ အသံလိႈင္းေတြ၊ စပရိန္ကို ဖိသိပ္လုိက္လို႔ ေရွ႕တိုး ေနာက္ငင္ တုန္ခါမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚတဲ့ လိႈင္းေတြ၊ ေျမငလ်င္လိႈင္းေတြဟာ အလ်ားလိုက္လိႈင္းအမ်ိဳးအစားေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အလ်ားလိုက္လိႈင္းေတြမွာ လိႈင္းလာရာအတိုင္း ေရွ႕တိုးေနာက္ငင္ ဖိသိပ္လိုက္တဲ့အတြက္ အမႈန္သိပ္သည္းျခင္း မ်ားသြားတဲ့ ဖိသိပ္နယ္ ( compression ) နဲ႔ ဖိသိပ္နယ္ထဲ အမႈန္ေတြ တိုး၀င္သြားတဲ့အတြက္ အမႈန္သိပ္သည္းျခင္း ေလ်ာ့ပါးသြားတဲ့ ေလ်ာ့ပါးနယ္ ( rarefaction ) နယ္ပယ္ႏွစ္ခု ပါ၀င္ပါတယ္။ အဲ့ဒီ နယ္ပယ္ႏွစ္ခု အလွည့္ က် ျဖစ္ေပၚရင္းနဲ႔ လိႈင္းေတြရဲ႕ တုန္ခါမႈေတြဟာ လိႈင္းရဲ႕ လားရာနဲ႔အၿပိဳင္ ေရြ႕လ်ားပါတယ္။

Transverse waves

လိႈင္းသြားရာလမ္းေၾကာင္းနဲ႔ ၾကားခံနယ္အမႈန္ေတြရဲ႕ တုန္ခါမႈလမ္းေၾကာင္းတုိ႔ ေထာင့္မတ္က်ေနတဲ့ လိႈင္း အမ်ိဳးအစားကို ကန္႔လန္႔လႊဲလႈိင္း ( transverse wave ) လို႔ ေခၚပါတယ္။ ကန္႔လန္႔လႊဲလိႈင္းကို ေတြ႕ႏိုင္တဲ့ အေကာင္းဆံုးနမူနာကေတာ့ တုန္ခါေနတဲ့ ႀကိဳးလိႈင္း ( waves in a vibrating string ) ပါပဲ။ ႀကိဳးတစ္ေခ်ာင္းကို တိုင္တစ္တိုင္မွာ ခ်ည္ထားလိုက္ပါ။ အျခားတစ္ဖက္ကို လက္ကိုကိုင္ၿပီး အေပၚေအာက္ လႈပ္ရွားေပးလိုက္ပါ။ ဒါဆိုရင္ ႀကိဳးမွာ လိႈင္းေတြ ျဖစ္ေပၚလာပါလိမ့္မယ္။ ဒီလိႈင္းေတြဟာ စတင္ျဖစ္ေပၚတဲ့ လူရဲ႕ လက္ကေန ခ်ည္ထားတဲ့ေနရာသို႔ အထက္ေအာက္ တုန္ခါရင္း ေရြ႕လ်ားသြားၾကတာ ေတြ႕ရပါလိမ့္ မယ္။ လိႈင္းသြားတဲ့ လမ္းေၾကာင္းက လက္ကေန ခ်ည္ထားတဲ့ေနရာသို႔ ျဖစ္ၿပီး တုန္ခါမႈလမ္းေၾကာင္းက ေတာ့ အထက္ေအာက္ လမ္းေၾကာင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီလို လိႈင္းသြားရာလမ္းေၾကာင္းနဲ႔ ကန္႔လန္႔ လႊဲၿပီး တုန္ခါေနတဲ့လိႈင္းေတြကို ကန္႔လန္႔လႊဲလိႈင္း ( transverse wave ) လို႔ ေခၚဆိုျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ အလင္းလိႈင္းဟာလည္း ကန္႔လန္႔လႊဲလိႈင္းအမ်ိဳးအစားပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ လိႈင္းသန္႔ျခင္း ( polarization ) ဂုဏ္ သတၱိဟာ ကန္႔လန္႔လႊဲလိႈင္းေတြမွာပဲ ျဖစ္ေပၚပါတယ္။

Progressive waves

လိႈင္းစထုတ္ရာ ပင္ရင္းက ေ၀းရာသို႔ ပ်ံ႕ႏွံ႔သြားႏုိင္တဲ့ လိႈင္းအမ်ိဳးအစားကို ေရွ႕တိုးလိႈင္း ( progressive wave ) လို႔ ေခၚပါတယ္။ သူတို႔ဟာ သူတို႔ သြားရာလမ္းေၾကာင္းမွာ အတားအဆီးေတြရွိခဲ့ရင္လည္း အဲ့ဒီ အတားအဆီးေတြကို ေကြ႕ပတ္သြားႏုိင္စြမ္းရွိၾကပါတယ္။ ေရလိႈင္းေတြ၊ အသံလိႈင္းေတြဟာ ေရွ႕တိုးလိႈင္း ေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

Stationary waves

လိႈင္းဟာ ကန္႔သတ္ထားတဲ့ နယ္နမိတ္အတြင္းမွာပဲ တုန္ခါရတဲ့အတြက္ စထုတ္တဲ့ေနရာက ေ၀းရာသို႔ မပ်ံ႕ႏွံ႔ႏိုင္ဘဲ စထုတ္တဲ့ ေနရာမွာပဲ အသြားအျပန္ တုန္ခါေနရတဲ့ လိႈင္းအမ်ိဳးအစားကိုေတာ့ တန္႔လိႈင္း ( stationary waves ) လို႔ေခၚပါတယ္။ ဥပမာ ဂစ္တာတစ္ခုမွာ တပ္ထားတဲ့ ႀကိဳးရဲ႕ တုန္ခါလိႈင္းကို ေလ့လာၾကည့္ပါ။ သူ႔ရဲ႕ တုန္ခါမႈဟာ ဂစ္တာႀကိဳးတစ္ေလွ်ာက္မွာပဲ ကန္႔သတ္ခံထားရတဲ့အတြက္ ျပင္ပကို ထြက္လို႔မရပါဘူး။ ေလမႈတ္တူရိယာေတြမွာ ေလတုန္ခါမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚတဲ့ လိႈင္းေတြဟာ လည္း အလားတူပါပဲ။ ေလမႈတ္တူရိယာအတြင္းမွာပဲ ကန္႔သတ္ခံထားရတဲ့အတြက္ ျပင္ပကို မေရာက္ရွိႏုိင္ ပါဘူး။ ဒီလို လိႈင္းမ်ိဳးဟာ တန္႔လိႈင္းေတြပဲ ျဖစ္ၾကပါတယ္။

လိႈင္းေတြကို အထက္ပါအတိုင္း အမ်ိဳးအစားမ်ားစြာ ခြဲျခားထားေပမယ့္လည္း ဘယ္လိႈင္းဟာ ဘယ္အမ်ိဳး အစား၊ ဘယ္လိႈင္းကေတာ့ ဘယ္အမ်ိဳးအစားဆိုၿပီး သတ္မွတ္ခြဲထားမႈေတာ့ မရွိပါဘူး။ လိႈင္းတစ္ခုဟာ သတ္မွတ္ထားတဲ့ လကၡဏာေတြ ရွိခဲ့ရင္ အဲ့ဒီ လိႈင္းအမ်ိဳးအစားထဲ ၀င္သြားမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဥပမာ အလင္း လိႈင္းဟာ လိႈင္းလားရာနဲ႔ ေထာင့္မတ္က် တုန္ခါတဲ့အတြက္ ကန္႔လန္႔လႊဲလိႈင္း ( transverse wave ) အမ်ိဳး အစားထဲ ၀င္သြားသလို စထြက္ရာေဒသက ေ၀းရာကို ပ်ံ႕ႏွံ႔သြားတဲ့လိႈင္းလည္း ျဖစ္တာေၾကာင့္ ေရွ႕တိုး လိႈင္း ( progressive wave ) အမ်ိဳးအစားလည္း ျဖစ္ေနျပန္ပါတယ္။ အလင္းလိႈင္းဟာ လွ်ပ္စစ္သံလိုက္ စက္ကြင္းနဲ႔ သြားလာတဲ့လိႈင္းျဖစ္ေနျပန္ေတာ့ လွ်ပ္စစ္သံလိုက္လိႈင္း ( electromagnetic wave ) အမ်ိဳး အစားထဲလည္း ပါေနျပန္ေရာ။

အသံလိႈင္းရဲ႕ တုန္ခါမႈဟာ လိႈင္းသြားရာ လမ္းေၾကာင္းနဲ႔ အၿပိဳင္ျဖစ္ေနလို႔ သူဟာ အလ်ားလိုက္လိႈင္း ( longitudinal wave ) အမ်ိဳးအစားျဖစ္ပါတယ္။ စတင္ထုတ္တဲ့ေနရာက ေ၀းရာကို ပ်ံ႕ႏွံ႔ႏုိင္လို႔ progressive wave ျဖစ္ျပန္တယ္။ သူသြားဖို႔ အစိုင္အခဲ၊ အရည္၊ အေငြ႕ဆိုတဲ့ ျဒပ္သားၾကားခံနယ္ လိုအပ္တဲ့အတြက္ ျဒပ္သားလိႈင္း ( mechanical wave ) အမ်ိဳးအစားထဲလည္း ပါျပန္တယ္။ ႀကိဳးတုန္ခါတဲ့လိႈင္းကေတာ့ လား ရာနဲ႔ ေထာင့္မတ္က် တုန္ခါတာမို႔ transverse wave ျဖစ္ပါတယ္။ ႀကိဳးတစ္ေလွ်ာက္မွာသာ တုန္ခါႏိုင္တာ မို႔ stationary wave ျဖစ္ျပန္တယ္။ ႀကိဳးဆုိတဲ့ အစိုင္အခဲ ၾကားခံနယ္လိုအပ္တာမို႔ mechanical wave လည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေလာက္ဆိုရင္ လိႈင္းေတြကို အမ်ိဳးအစား ခြဲျခားတတ္ေလာက္ၿပီလို႔ ေမွ်ာ္လင့္ပါတယ္။
ေရလိႈင္း ( water wave ) နဲ႔ ငလ်င္လိႈင္း ( seismic wave ) ေတြကေတာ့ လိႈင္းတစ္မ်ိဳးထဲလို႔ ေျပာလို႔ မရတဲ့ လိႈင္းအေရာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ဘယ္လို လိႈင္းေတြမ်ား ေရာေနတာပါလဲ။ အလ်ားလိုက္လိႈင္း ( longitudinal wave ) ေတြနဲ႔ ကန္႔လန္႔လႊဲလိႈင္း ( transverse wave ) တို႔ ေရာေနတာပါ။ ေရလိႈင္းေတြရဲ႕ ေမာ္လီက်ဴးေတြရဲ႕ တုန္ခါမႈေတြဟာ ေရလိႈင္းသြားရာ လမ္းေၾကာင္းမွာ နာရီလက္တံပတ္တဲ့လမ္းေၾကာင္း အတိုင္း ( clockwise direction ) တုန္ခါပါတယ္။ စက္၀ိုင္းပတ္ပံု တုန္ခါတဲ့အခါ လိႈင္းလမ္းေၾကာင္းနဲ႔ အၿပိဳင္ အလ်ားလိုက္တုန္ခါမႈေရာ၊ လမ္းေၾကာင္းနဲ႔ ေထာင့္မတ္က်တဲ့ တုန္ခါမႈေရာ ျဖစ္ေပၚေတာ့တာပါပဲ။ အလ်ားလိုက္တုန္ခါတဲ့အခါမွာ longitudinal wave အသြင္ျပဳမူၿပီးေတာ့ ေဒါင္လိုက္တုန္ခါေနတဲ့အခ်ိန္မွာ ေတာ့ transverse wave အသြင္ ျပဳမူပါတယ္။ ေရလိႈင္းမွာ အဓိကျဖစ္ေပၚတာကေတာ့ transverse wave ပဲျဖစ္ပါတယ္။ longitudinal wave ကေတာ့ လိႈင္းရဲ႕ မ်က္ႏွာျပင္က ေမာ္လီက်ဴးေလးေတြမွာသာ ျဖစ္ေပၚ ပါတယ္။ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ ေရလိႈင္းမွာ တုန္ခါမႈ အမ်ိဳးအစားႏွစ္မ်ိဳးစလံုး ေတြ႕ရတာေၾကာင့္ သူ႔ကို အလ်ားလိုက္ လိႈင္းနဲ႔ ကန္႔လန္႔လႊဲလိႈင္း အေရာလို႔ပဲ ေျပာရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ငလ်င္လိႈင္း ( seismic wave ) ေတြဟာ ကမၻာ့အတြင္းပိုင္းတစ္ေနရာက စတင္ၿပီး ကမၻာ့ေျမျပင္ေပၚကို လိႈင္း အမ်ိဳးအစား ႏွစ္မ်ိဳးနဲ႔ ပ်ံ႕ႏွံ႔လာပါတယ္။ ပထမဆံုးျဖစ္ေပၚတဲ့လိႈင္းကေတာ့ အလ်ားလိုက္လိႈင္းျဖစ္ပါ တယ္။ ေျမကမၻာအတြင္းပိုင္းကေန အေပၚဘက္မ်က္ႏွာျပင္သို႔ ဖိသိပ္နယ္၊ ေလ်ာ့ပါးနယ္ အလွည့္က်ျဖစ္ေပၚ ရင္း လိႈင္းလားရာနဲ႔ အၿပိဳင္ သယ္ေဆာင္သြားပါတယ္။ ဒီလိုျဖစ္ေပၚတဲ့ အလ်ားလိုက္လိႈင္း ( longitudinal wave ) ကို P wave ( Primary wave ) လို႔ ေခၚပါတယ္။ P wave ဟာ ကမၻာ့မ်က္ႏွာျပင္မွာ ႀကီးမားတဲ့ ပ်က္စီးဆံုးရႈံးမႈကို မျဖစ္ေပၚေစႏုိင္ပါဘူး။ ဒုတိယျဖစ္ေပၚတဲ့လိႈင္းကေတာ့ ကန္႔လန္႔လႊဲလိႈင္း ျဖစ္ပါတယ္။ သူ ဟာ P wave ေရာက္ရွိၿပီး စကၠန္႔အနည္းငယ္ၾကာမွသာ ေရာက္ရွိပါတယ္။ ဒီလိုျဖစ္ေပၚတဲ့ ကန္႔လန္႔လႊဲလိႈင္းကိုေတာ့ S wave ( Secondary wave ) လို႔ ေခၚပါတယ္။ သူဟာ ေျမလႊာကို တြန္႔ေခါက္ေစတဲ့ လိႈင္းျဖစ္တဲ့အတြက္ သူျဖစ္ေပၚလာၿပီဆိုရင္ အပ်က္အစီး အဆံုးအရႈံး မ်ားပါတယ္။ တိုက္တာ အေဆာက္ အဦေတြကို ၿပိဳက်ပ်က္စီးေစပါတယ္။ ပင္လယ္ျပင္မွာ ဗဟုိျပဳခဲ့ၿပီး ကုန္းတြင္းပိုင္း အထိ ပ်ံ႕ႏွံ႔ခဲ့တဲ့ ဆူနာမီေရလိႈင္း ( tsunami wave ) ေတြဟာလည္း ငလ်င္လိႈင္းေတြက အစျပဳခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။

မွန္ကန္ေသာ သစၥာျဖင့္
ေဒါက္တာရူပ

Sunday, March 25, 2018

ပိုင္သြန္- မားေကာ့ဗ္ခ်ိန္း

th (1)

 အယ္လ္ဂိုရစ္သမ္ဆို တာက set of steps to carry out some task (အလုပ္တခုခုကို လုပ္ဖို ့ လုပ္ငန္းအဆင့္ေတြ ရဲ ့အစု) ျဖစ္ပါတယ္။ ေျပာရရင္ ထမင္းခ်က္မယ္ဆိုပါေတာ့ ။ ဒါက task(အလုပ္ပါ)။ ဆန္ဝယ္မယ္ ၊ ျပီးရင္ ဆန္ေဆးမယ္၊ ျပီးရင္ ေရထည့္မယ္ ၊မီးေမႊးမယ္၊ မီးဖိုေပၚတင္မယ္၊ ထမင္းရည္ ငွဲ ့မယ္၊ နပ္ရင္ မီးဖိုေပၚက ခ်မယ္။ ဒါေတြက အဆင့္ေတြပါ။

Algorithm diagram ေတြက ဒီ အဆင့္ေတြကို ဘာျပီးရင္ ဘာလုပ္ရမလဲဆိုတာ
မ်ွားေတြနဲ ့ညႊန္ျပထားပါတယ္။ အဆင့္တိုင္းမွာ ထူးျခားခ်က္က ေတာ့ yes/no question ေတြကို ေျဖရ
တာပါ ။ yes or no ေပၚမူတည္ျပီး သြားရတဲ့ လမ္းေျကာင္း ၊လုပ္ရမယ့္အလုပ္၊ ေနာက္တဆင့္ ဟာ
ကြဲျပားသြားပါတယ္။ ဒီ algorithm ေတြ ရဲ ့ အဆင့္တခုျခင္းကို mechanically လုပ္ဖို ့ဆိုရင္ အဓိက
ကေတာ့ ေရွ ့အဆင့္က Input ကိုယူျပီး အေျဖ အျဖစ္yes or no ကို ျပန္ထုတ္ေပးျပီး ေနာက္တဆင့္ကို
ေပးရတာပါ။ ဒါကို လုပ္နိုင္စြမ္း ရွိတဲ့ သခ်ၤာေမာ္ဒယ္ကို finite automaton လို ့ေခၚပါတယ္။
finite automaton အေျကာင္းမသြားခင္ သူ ့ေနာက္က အိုင္ဒီယာ (ဒါမွမဟုတ္ probabilistic counterpart )တခုျဖစ္တဲ့ Markov’s chain အေျကာင္းေျပာျပခ်င္ပါတယ္။

Probability သခ်ၤာရဲ ့ေခတ္ဦးမွာ Law of large Number ဆိုတဲ့ ေလာတခု ဟာ အရွိန္အဝါျကီးခဲ့ပါတယ္။ သူကဘာေျပာခ်င္တာလဲ ဆိုေတာ့ အံစာတုန္းလို က်ပမ္း က်ခ်င္တာက်ေနတဲ့ အရာေတြဟာ အျကိမ္
ေရ သိပ္မ်ား(Large number ျဖစ္လာတဲ့အခါ)လာတဲ့ အခါမွာ သူတို ့ရဲ ့ပ်ံ ့နွံ ့ ပံု(distribution)ဟာ ပံုစံတခု
စီခ်ည္းကပ္လာတယ္ေပါ့။ ဆိုပါေတာ့ အံစာ တစ္တံုးပဲေခါက္ရင္ စစခ်င္းေခါက္တဲ့ ဆယ္ျကိမ္ေလာက္
အတြင္းမွာ တခ်ိဳ ့ အေပါက္ေတြက ပိုက်မယ္ေပါ့ ဒါေပမဲ့ အျကိမ္ သန္းခ်ီ ေခါက္ရင္ေတာ့ အားလံုး
ရဲ ့က် နိုင္ေျခ က ၁/၆ ပဲ ျဖစ္မယ္။ ၆ ခုလံုး အတူတူေပါ့ ။ ဒါကို ပ်ံနွံ ့ပံုေခၚျပီး အျကိမ္ေရ မ်ားရင္ ဒီပ်ံနွံ ့
ပံုဆီ ေရာက္တာကို Law of Large Number လို ့ေခၚပါတယ္။ ဒါကို လက္မခံတဲ့ လူတေယာက္ရွိတယ္။ သူ ့ကေပဗယ္ နီကရာေဆာ့ဗ္ ပါ။ သူက Law of large number မွန္ရတာဟာ အံစာတံုး တျကိမ္ေခါက္တာနဲ ့ ေနာက္တျကိမ္ ေခါက္တာျကားမွာ independent
(မမွီခိုလို ့) ျဖစ္လို ့လို ့ဆိုပါတယ္။ ေရွ့က ေခါက္တဲ့ရလာဒ္ဟာ ေနာက္ေခါက္တာ ေပၚမွာ သက္ေရာက္မႈ
မရွိဘူးေပါ့ ။ ဒါကိုေျပာခ်င္တာ။ ဒါကို မားေကာ့ဗ္ Markov က မျကိဳက္ပါဘူး။ ဒါေျကာင့္ မားေကာ့ဗ္
ခ်ိန္း ကို ဒီအဆိုမမွန္ဘူးဆိုတာ သက္ေသျပဖို ့ထြင္ခဲ့တာပါ။

မားေကာ့ဗ္ ခ်ိန္း (မားေကာ့ဗ္ ကြင္းဆက္) ဟာ သံျကိဳးကြင္းမ်ားဆက္ေနသလိုပါပဲ။ ေရွ ့က ျဖစ္ေနတာနဲ့
ကပ္ရပ္ေနာက္က ျဖစ္တာဟာ ဆက္စပ္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ က်န္တာေတြနဲ့ ေတာ့ မဆက္စ္ပါဘူး။ ေနာက္ျဖစ္လာမွာက ခု လက္ရွိပစၥပၸဳန္ အေျခအေနေပၚပဲ မူတည္ပါတယ္။ အတိ္တ္နဲ ့အနာဂါတ္ဟာ ဆက္စပ္မႈမရွိပါဘူး။ အတိတ္နဲ ့အနာဂါတ္ဆက္ေနရတဲ့ အေျကာင္းက ပစၥပၸဳန္က ျကားထဲက ခ်ိတ္ေပးထားလို ့ပါ။ ပစၥပၸဳန္ ကိုသာဖယ္လိုက္ရင္ အတိတ္ နဲ ့ အနာဂါတ္ဟာ သံကြင္းဆက္ျကိဳး က ကြင္းတခုကို ဖယ္လိုက္သလို မ်ိဳး ဆက္စပ္မေနေတာ့ ဘဲ ၂ပိုင္း ျဖစ္သြား ပါမယ္။
ဒီေတာ့ ေနာက္အလွည့္ ဘာက်မလဲ ဆိုတာက ခုအလွည့္ ဘာက်လဲဆိုတာေပၚ မွီခို ျပီး ျဖစ္ေနတာ
ကို မားေကာ့ဗ္ အရည္အခ်င္းလို ့ေခၚပါတယ္။ မားေကာ့ဗ္ အရည္အခ်င္းကိုလိုက္နာတဲ့ ျဖစ္စဥ္မွန္သမ်ွကို
မားေကာ့ဗ္ခ်ိန္းလို ့ေခၚပါတယ္။

 မားေကာ့ဗ္ ခ်ိန္းဟာ လံုးဝ independent မဟုတ္သလို လံုးလံုး dependent လည္းမဟုတ္ပါဘူး။ သူက ေရွ  ့ျဖစ္စဥ္ကို ပဲ မွီခိုေနတာပါ။ ေရွ ့ျဖစ္စဥ္ကေန ေနာက္ျဖစ္စဥ္ကိုကူးရာမွာ က်ပမ္း(probability) နဲ ့ကူးပါတယ္။ နဲနဲ ရႈပ္သြားရင္ ဥပမာေလးေပးပါမယ္။ မိုနိုပိုလီ ကစားဘူးျကမွာပါ။ မိုနိုပိုလီမွာ အကြက္ေပါင္း ၄၀ ရွိျပီးကိုယ့္ အလွည့္မွာ အံစာ၂တံုး ကို ေခါက္ရာမွာ ဆြိ က်ရင္ ၃ ျကိမ္ထိ ေခါက္ခြင့္ရွိပါတယ္။ ၃ ျကိမ္ ဆြိျဖစ္ရင္ေတာ့ ေဂ်း ထဲ ေရာက္ပါတယ္။ အကြက္ ၄၀ အေျမွာက္ ၃ ျကိမ္မို ့ စုစုေပါင္း ၁၂၀ အေျခအေန(state)ရွိပါတယ္။ ေပးထားတဲ့ တခ်ိန္ခ်ိန္မွာ ကိုယ္က အေျခအေန တခုခု မွာ ရွိမွာပါ ။ ဒီအေျခကေန ေနာက္ အေျခေျပာင္းဖို ့က ဒီ အေျခကေန သြားလို ့ရတဲ့ အကြက္ေတြဆီပဲ သြားနိုင္ပါတယ္။ အကြက္တိုင္းကို မသြားနိုင္ပါဘူး။ သြားဖို ့အတြက္ အံစာေခါက္ျပီး က်ပမ္း သြားရတာပါ။ ဒါေျကာင့္ မားေကာ့ဗ္ ခ်ိန္းလို ့ေခၚနိုင္ပါတယ္။ ေအာက္မွာ ပံု ၂ပံုျပထားျပီး ပထမပံုက တလွည့္ ေခါက္
ျပီးက်နိုင္ေျခေတြပါ ။ က်နိုင္ေျခေတြက မတူပါဘူး။ ဒုတိယပံုက ၇၅ ခါ ေခါက္ျပီး က်နိုင္ေျခ ေတြပါ။ ေဂ်း
ကလြဲရင္ အားလံုးဟာ က်နိုင္ေျခ နီးပါးတူ တာကိုေတြ ့ရပါမယ္။ ဒီနည္းနဲ ့မားေကာ့ဗ္ဟာ အျကိမ္ေရ
မ်ားစြာလုပ္ျပီးေနာက္မွာ Law of Large numberဟာ dependent ျဖစ္ရင္လည္းမွန္ေျကာင္း သက္ေသ
ျပခဲ့ပါတယ္။
23905347_1940653432861540_7955161073542826332_n.jpg
24130021_1940653442861539_1521958769825974683_n.jpg
 မားေကာ့ဗ္ခ်ိန္း ျဖစ္စဥ္ဟာေနရာတကာမွာေတြ ့ရပါတယ္။ Brownian motion , random walk , ေရခြက္ထဲမွာ မွင္စက္ပ်ံ ့နွံ ့ပံု ၊ စားသံုးသူမ်ားရဲ ့တံဆိပ္ ေျပာင္းသံုးနႈန္း ၊ အလည္သြားတဲ့ ျမိဳ ့ေတြ ကို့ လည္ပါတ္ပံုစသျဖင့္ ဥပမာေတြ အမ်ားျကီးရွိပါတယ္။ Finite automaton ဟာလည္း မားေကာ့ဗ္ ခ်ိန္း
တမ်ိဳးပါ။ ဒါေပမဲ့ တခ်ိဳ ့ automaton ေတြကေတာ့အေျခအေန တခုကေန တခုေျပာင္းရာမွာ က်ပမ္း
(probability) ကို မသံုးပဲ အျပင္က Input ကို သံုးတဲ့ အတြက္ deterministic လို ့ေျပာနိုင္ပါတယ္။
ဒါေပမဲ့ Input ကိုယ္တိုင္က probabilistic ျဖစ္ရင္ေတာ့ မားေကာ့ဗ္ ခ်ိန္းကို finite automaton နဲ ့
ကိုယ္စားျပဳ နိုင္ပါတယ္။ ျကံဳလို ့ေျပာရရင္ ဒိုမီနို အက်ိဳးဆက္ဆိုတာျကား ဖူးမွာပါ။ ဒိုးဇာတ္ေတြ ေထာင္ထားျပီး အတန္းရွည္ လုပ္ထားတာမ်ိဳးေပါ့။ ဒီဘက္က အစ ဒိုးကို လွဲ လိုက္ရင္အဆံုးဒိုးထိ ဆက္တိုက္လဲသြားတာမ်ိဳးေပါ့။ အဲဒါမားေကာ့ဗ္ ခ်ိန္းပါပဲ။ နိုင္ငံေရး စီးပြားေရး လူမႈေရးေတြ မွာ ဒီ အက်ိဳးဆက္ကို မျကာခဏ ျမင္ေနရပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အျမဲတမ္းေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။

ၾကာေတာ့ လူေတြက ထင္ျကတာက ေနာက္ဆံုးဒိုးက ကိုယ္ျဖစ္တယ္ဆိုပါေတာ့ ကိုယ္လဲတာ ေရွ ့ဆံုး
ကဒို းလဲတာေျကာင့္ လို ့ထင္ေလ့ ရွိပါတယ္။ အဲ့ဒီအထင္ဟာ အျမဲ မမွန္ပါဘူး။

24059009_1940653462861537_6390671405058365070_n.jpg

တကယ္ေတာ့ အဲ့လိုအေဝးျကီးကဟာ တခုက အခု လာ အက်ိဳးေပးဖို ့
ဆိုရင္ ဒါဟာ မားေကာ့ဗ္ ခ်ိန္းတခု ျဖစ္ေနမွ ရပါမယ္ဒါ ေပမဲ့ မားေကာ့ဗ္ ခ်ိန္း ကိုယ္တိုင္က ဟိုးေရွ ့က ဟာ
ေျကာင့္ မဟုတ္ဘဲ ကိုယ္နဲ ့ကပ္ရပ္ ဒိုး လဲ လို ့သာလဲရတာပါ။ ခု ဒိုမီနို ဥပမာ မွာ ကိုယ္နဲ ့ကပ္ရပ္ဒိုး
နဲ ့ ကိုယ္ျကားမွာ ျဖစ္ျဖစ္ တျခား ျကိဳက္ရာ ဒိုး၂ခုျကားမွာျဖစ္ျဖစ္ျဖစ္ ျခားထားတဲ့ အကြာအေဝးဟာ
ဒိုးရဲ ့အလ်ားထက္ ပိုခဲ့မယ္ဆိုရင္ ေရွ ့ဆံုးဒိုကို လွဲခဲ့လည္း ေနာက္ဆံုးဒိုးက လဲမွာ မဟုတ္ပါဘူး။
မားေကာ့ဗ္ ခ်ိန္းက လက္ရွိ အေျခအေန ကသာေနာက္ခ်က္ျခင္းျဖစ္လာမွာကို အက်ိဳးသက္ေရာက္
ေျကာင္း ရွင္းျပေနပါတယ္။ မားေကာ့ဗ္ခ်ိန္း အတိုင္းျဖစ္ေနတဲ့ finite automaton ေတြ အေျကာင္း ေနာက္
ပို ့စ္မွာ
ဆက္ေလ့လာျကပါစို ့။

ပိုင္သြန္

#ငလ်င္​ပမာဏ နဲ႔ ျပင္​းအား

#ငလ်င္ေတြကို တိုင္းတာရာမွာ #magnitude နဲ. #intensity ရယ္လို.ရွိပါတယ္။ magnitude ဆိုတာက ငလ်င္ပမာဏ #earthquake size ကို တိုင္းတာ၊ ငလ်င္တိုင္းတာေရးစက္ေတြရဲ. measurement ကေန ဆံုးျဖတ္တယ္။ Intensity ဆိုတာက ျပင္အားကိုတိုင္းတာပါ။ ငလ်င္လႈပ္သြားလို. သူရဲ. #earthquake epicenter ကေန ဘယ္ေလာက္အကြာအေ၀း ဘယ္လိုေနရာေတြမွာ degree of shaking ဘယ္လိုရွိလဲ ၊ ငလ်င္ဒဏ္ကိုခံစားရပံု လူေတြအေပၚသက္ေရာက္မႈ၊ အိုးအိမ္တိုက္တာေတြ ပ်က္စီးမႈအေနအထား ေတြကေန ဆံုျဖတ္ႏိုင္​ပါတယ္။ ဥပမာ ေမွာင္ေနတဲ့ အခန္းတခန္းထဲမွာ မီးထြန္းလိုက္တယ္ဆိုပါစို.။ မီးလံုးနဲ. နီးတဲ့ေနရာမွာ အလင္းေရာင္ ေကာင္းေကာင္းရသလို မီးလံုးကေန ေ၀းသြားေလ အလင္းေရာင္က မွိန္သြားျပီး တျဖည္းျဖည္း ေပ်ာက္သြာမယ္။ Magnitude နဲ. Intensity ဆိုတာလဲ ဒီသေဘာပါပဲ။ earthquake epicenter နဲ.နီးတဲ့ ေဒသေတြက ျပင္အားကို သိသိသာသာ ခံစားရမယ္ အပ်က္အစီးမ်ားမယ္၊ Intensity မ်ားမယ္။ epicenter ကေန ေ၀းသြားေလေလ ငလ်င္ကို သိသာခံစားရမႈ၊၊ Intensity နည္းသြားေလေလပါ။

#Intensity ကို ခုလက္ရွိမွာ modified #mercalli scale ေရာမဂဏန္းေတြနဲ. ျပတယ္။ magnitude နဲ. intensity ႏႈိင္းယွဥ္ဇယားမွာ ေလ့လာႏိုင္ပါတယ္။ ကိုယ့္ ျမိဳ.မွာ ငလ်င္လႈပ္သြားလို. သိရွိခံစားလိုက္တဲ့ အေနအထားေပၚမွာ မူတည္ျပီး intensity ကို အၾကမ္းဖ်င္း ခန္.မွန္းလို.ရတယ္။ မီးေခ်ာင္းေတြယမ္းေနယံုပဲလား ၊ ပန္းအိုးေတြလဲက်တာမယ္ စာအုပ္စင္ေတြျပိဳက်မယ္ဆိုရင္ေတာ့ ျပင္းအားကို အေတာ္အသင့္ ခံစားလိုက္ရတယ္လို. ဆိုႏိုင္တယ္။
ေနာက္အေရးၾကီးတာတခုက #local site condition ပါ။ ငလ်င္ဒဏ္ခံစားရတာျခင္း အတူတူ ဟိုဘက္ရပ္ကြက္က ပိုအပ်က္အစီးမ်ားတယ္၊ ပိုခံစားရတယ္ဆိုတာ ေအာက္က ေျမသားအေပ်ာ.အမာေပၚလဲမူတည္တယ္။ ေယဘူယ်အားျဖင့္ #Soft sediment ေတြေပၚမွာ ေဆာက္ထားတဲ့ ျမိဳ.နယ္မွာရွိတဲ့ ေနအိမ္ေတြက #hard rock ေတြေပၚမွာ ေဆာက္ထားတဲ့ ျမိဳ.နယ္က ေနအိမ္ေတြထက္ ငလ်င္ဒဏ္ကို မိနစ္အနည္းငယ္ပိုခံစားရသလို အားျပင္းရင္ျပင္းသလို အပ်က္အစီးပိုမ်ားမွာျဖစ္ပါတယ္ (အေဆာက္အဦးကလဲ မခိုင္ရင္)။

#ငလ်င္လႈပ္ရင္ ဘယ္ျမိဳ.နယ္မွာေတာ့ ဘယ္ေလာက္ခံစားရတယ္၊ ဘယ္လိုခံစားရတယ္ ၊ အိမ္မွာေတာ့ ဘာျဖစ္သြားတယ္ စတာေတြဟာ မိမိေနထိုင္ရာ ျမိဳ.နယ္ ေဒသမွာ ခံစားရတဲ့ ငလ်င္ျပင္ထန္းအားေတြကို ခန္.မွန္းသိရွိႏိုင္ဖို. အေရးၾကီးျပီး #ငလ်င္အႏၱရယ္ျပေျမပံုေတြ#အနာဂတ္ငလ်င္အႏၱရာယ္ေဘး က်ေရာက္ႏိုင္ေျချပေျမပံုေတြအတြက္ အေထာက္အကူျပဳပါတယ္။
#Kst_Geol_Earthquake_Note

ပိုင္သြန္- အမႈန္နွင္႔တူေသာအမႈန္

ဘာလို႔ သိပံၸဟာ အလုပ္ျဖစ္တာလဲဆိုတာနဲ႔ စလိုက္ၿကရေအာင္ ?အႀကီးၾကီးေျပာရရင္ သိပံၸဆိုတာ သဘာဝက လိုက္နာတဲ႔ နိယာမေတြ ကိုစူးစမ္းစီစဥ္တဲ႔ လုပ္ငန္းပါ။ ဒီေယဘူယ် ပန္းတိုင္က လြဲရင္ သိပံၸမွာေခါင္းစဥ္သီးသန္႔မရွိပါဘူး။ သဘာဝျဖစ္္စဥ္ေတြအားလံုးကို အခ်ိန္၊ ေနရာ ၊ ရႈပ္ေထြးမႈ အရြယ္အစားမ်ိဳးစံုမွာ အက္တမ္ရဲ႕ဝတ္ဆံကေန ဂလက္ဆီ ထိ လူသားအပါအဝင္ အားလံုးကို ရွင္းျပဖို႕ ၾကိဳးစားတာပါ။သိပံၸဟာဒီအရြယ္အစားေတြအားလံုးမွာ ေအာင္ျမင္ခဲ႔တာေၾကာင္႔ ခုခ်ိန္မွာ သူ႕ရဲ႔ စြမ္းေဆာင္နိုင္မႈကို အသိအမွတ္ျပဳရမွာပါပဲ။

ဒါေပမဲ႔ သိပံၸရဲ႔ေအာင္ျမင္မႈဟာ အရမ္းအံ့ၾသဖို႕ေကာင္းပါတယ္။ တကယ္ေတာ႔ လူ႕ဦးေနွာက္ဟာ ရႈပ္ေထြးတဲ႕ အရာေတြကိုေတြးေတာဖို႔ အကန္႔အသတ္ရွိပါတယ္။ က်ေနာ္တို႕လူသားေတြဟာ ရိုးရွင္းတဲ႔အရာေတြကို ရိုးရိုးရွင္းရွင္းပဲေတြးနိုင္ပါတယ္။ သီးျခားအရာေတြ ဒါမွမဟုတ္္ မွီခိုေနတဲ႕ အရာေတြ အမ်ားၾကီး ကိုတျပိဳင္ထဲေတြးရျပီဆို ျပသနာရွိလာတာပါပဲ။
ဥပမာအေနနဲ႔ အက္တမ္တလံုးခ်င္းကို တိတိက်က် သိဖို႕ေတာင္ လူ႕အေတြးကရုန္းကန္ရပါတယ္။ ဒါျဖင္႕ အက္တမ္ေတြ အမ်ားၾကီးပါတဲ႕ သံလိုက္လို ေလဆင္နွာေမာင္း လို ဆဲလ္လို ျဂိဳဟ္တခုလံုးလို သတၱဝါလို ဟာမ်ိဳးေတြကို ဘယ္လိုမ်ား သိပါသလဲ? ။ ဒါေၾကာင္႕ သဘာဝမွာ က်ေနာ္တို႕ နားလည္မႈ အဝန္းအဝိုင္း ထဲမွာ ရွိတဲ႔ ပံုသ႑ာန္ေတြ အရာေတြရွိေနတာ ဆန္းၾကယ္မႈပါပဲ။ ဘာေၾကာင္႔ဆိုေတာ႔ ဒီအရာေတြကိုဖြဲ႔စည္းထားတဲ႔ အစိတ္အပိုင္းတခုခ်င္းဟာ က်ေနာ္တို႕နားလည္ဖို႕ သိပ္ရႈပ္လြန္းလို႕ပါ။
ဒါကို အ့ံဖြယ္ေပၚထြန္းျခင္းလိုုုု႔ေခၚခ်င္ ေခၚနိုင္ပါတယ္။ ဒါရဲ႕ အစကို ဘယ္လိုရွင္းျပရမလဲ မသိပါဘူူး။ က်ေနာ္႕အတြက္ေတာ႕ ဒါက စၾကာဝ႒ာရဲ႔ တကယ္႕ အနက္ရႈိင္းဆံုးနဲ႔ အံ့ၾသစရာအေကာင္းဆံုး အစစ္အမွန္ပါပဲ။ ရႈပ္ေထြးမႈေတြထဲက ေပၚထြန္းလာတဲ႔ ရိုးရွင္းမႈေပါ႕။

ဒီီပို႕စ္မွာ အ႔ံၾသစရာေကာင္းတဲ႔ ဒီသဘာဝကို သူရဲ႕အရိုးဆံုးနဲ႔ အဓိကအက်ဆံုး ပံုစံနဲ႕ ရွင္းျပပါမယ္။ အမႈန္ဆန္တဲ႕ အမႈန္ေတြ (Quasiparticle) အေၾကာင္းေျပာေနတာပါ။
လြန္ခဲ႕တဲ႕ နွစ္ေပါင္း ေလးရာအတြင္းမွာ ကမ႓ာႀကီးကိုေျပာင္းလဲေပးခဲ႕တဲ႕ တီထြင္မႈတခုအေၾကာင္း လတ္တေလာ ေျပာၾကပါစို႕။ အီလက္ထရြန္းနစ္ပါ။
လူသားေတြ ဟာ လၽွ်ပ္စစ္စီးေၾကာင္းကို ဘယ္လို အသံုးခ်ရမလဲသိလိုက္ခ်ိန္မွာ ဒါဟာက်ေနာ္တို႕ေနထိုင္ပံုကိုေကာ သဘာဝနဲ႕ ဆက္ဆံေရးကိုပါ ေျပာင္းလဲေစပါတယ္။ ေမာ္ဒန္ေခတ္မွာ လၽွ်ပ္စစ္ ဆိုတဲ႕ အိုင္ဒီယာဟာ ေနထိုင္မႈပံုစံအတြက္အေျခခံက်လြန္းတဲ႕အတြက္ အေျခခံေက်ာင္းေတြမွာပါ သင္ၾကားေနပါျပီ။ သင္ၾကားမႈဟာ အဓိက အားျဖင္႕ ဒီလိုပံုမ်ိဳးနဲ႔ စပါတယ္။



circuit

အီလက္ထရြန္ကို အမွတ္စက္ေလးေတြအေနနဲ႕ လွ်ပ္ကူးပစၥည္း တမ်ိဳးမ်ိဳးထဲမွာ ျမစ္တခုလို စီးေနတဲ႕ ပံုမ်ိဳးပါ။ ဒီပံုက ရူပေဗဒ ၊ လွ်ပ္စစ္ အင္ဂ်င္နီယာ မွာ ပီအိတ္ခ်္ဒီထိ ဒီပံုပါပဲ။ မေျပာင္းတာ မ်ားပါတယ္။
ဒါေပမဲ႕ ပံုမွာ လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္တခု ရွိပါတယ္။ အဲဒါက အဓိပါယ္ မရွိတာပါ။
ပိုနက္ရိႈင္းတဲ႕ လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ကေတာ႕ လွ်ပ္စီးေၾကာင္းကိုသယ္တာ က အီလက္ထရြန္မဟုတ္ပါဘူး။ အီလက္ထရြန္ထက္ပိုၾကီးတဲ႔ “အီလက္ထရြန္” ကသယ္တာပါ။
ရႈပ္သြားရင္ရွင္းျပပါရေစ။

သင္ရိုးက ပံုရဲ႕ ျပသနာကိုနားလည္ဖို႕ သတၳဳေတြကို ဘာနဲ႕ လုပ္ထားလဲ ၾကည္႕ရေအာင္။ သတၳဳေတြထဲမွာ အရိုးရွင္းဆံုးဟာ အီိလက္ထရြန္ ၃ လံုးပါတဲ႕ လစ္သီယမ္ သတၳဳပါ။ လစ္သီယမ္ တလံုးထဲရဲ႔ ပံုက ဒီလိုမ်ိဳးပါ။
အမွတ္စက္ေတြက အက္တမ္ထဲ မွာရွိတဲ႔ အီလက္ထရြန္ရဲေတြရဲ႕ ျဖစ္တန္စြမ္း သိပ္သည္းမႈ(probability density) ကိုျပထားတာပါ။ အီလက္ထရြန္ ၂ လံုးက (အဝါေရာင္အမွတ္ေတြ) န်ဴကလီးယပ္ နဲ႕ ကပ္ေနပါတယ္။ တတိယေျမာက္ အလံုးက (အျပာေရာင္)အျပင္မွာ လြတ္ေနပါတယ္။ အီလက္ထရြန္ေတြရဲ႕ တည္ေနရာအတိအက်ကို သိဖို႕ဆိုတာက သိပ္ခက္တဲ႕ ေမးခြန္းပါ။ အီလက္ထရြန္ေတြဟာ တလံုးနဲ႕ တလံုးတြန္းထိုးေနၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင္႕အရိုးဆံုးဆိုတဲ႕ အက္တမ္ကို သိဖို႕ေတာင္ အေျဖက မလြယ္ပါဘူး။

အေျခအေနက အက္တမ္ေတြ အမ်ားၾကီးကို စုျပီး လစ္သီယမ္ တခဲလုပ္လိုက္တဲ႕အခါ ပိုရႈပ္သြားပါတယ္။အက္တမ္ေတြ တင္းတင္းၾကပ္ၿကပ္ ထုပ္ ထားလိုက္တဲ႕ အခါ ဒီိလိုပံုမ်ိဳးပါ။

lithium_metal

ဒီပံုကိုၾကည္႔ရတာ တိက်သပ္ရပ္လွပါတယ္။ ဒါေပမဲ႕ သတၳဳႀကားကျဖတ္္သြားမဲ႕ အီလက္ထရြန္ရဲ႕ ရႈေထာင္႔ ကေနၾကည္႕ရင္တခုခုလိုေနပါတယ္။ အဲ႕ဒီလို အီလက္ထရြန္မွာ ေျဖာင္႕ေျဖာင္႕သြားဖို႔ေမွ်ာ္လင္႔ခ်က္ သိပ္မရွိလွပါဘူး။

ျဖတ္သြားခ်ိန္မွာ တျခားအီလက္ထရြန္ေတြနဲ႕ န်ဴကလီးယပ္က အားေတြေၾကာင္႔ တြန္းကန္ခံရျပီး လြင္႔စဥ္ကုန္ပါမယ္။ဥပမာအေနနဲ႕ အီလက္ထရြန္တလံုးကို လစ္သီယမ္ သတၳဳတဖက္ကေန ထည္႕လိုက္ရင္ တျခားတဖက္ကိုေျဖာင္႕ေျဖာင္႔တန္းတန္း မေရာက္နိုင္ပါဘူး။ ရႈပ္ေထြးေနတဲ႔လမ္းေၾကာင္းေၾကာင္႔ စဦး အေျခအေန ဟာ ဘယ္ကလာမွန္း မသိိဘဲ ေပ်ာက္ဆံုးသြားမွာပါ။
(ေျပာရရင္ ေၾကးနန္းၾကိဳးမွာဆို ေကာ႔ပါးအက္တမ္ဟာ အီလက္ထရြန္ ၂၉ လံုးပါပါ တယ္။ ၃ ခုထဲ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါမ်ိဳးကို ပံုဘယ္လိုဆြဲျပရမွန္းေတာင္ မသိေတာ႔ပါဘူး။)
ဒါေၾကာင္႔ အီလက္ထရြန္ တလံုးခ်င္းစီ စဥ္းစားရတာ လူ႔ေတြးေတာ ဆင္ျခင္မႈအတြက္ ေတာ႔ခက္ခဲလြန္းပါတယ္။ ဒါေၾကာင္႔ ဒီအေၾကာင္းကို စဥ္းစားယ္ဆိုရင္ အီလက္ထရြန္ေတြရဲ႔ တလံုးခ်င္းအေၾကာင္းကို ေမ႔ထားျပီး န်ဴကလီးယပ္ ပါတ္လည္က အီလက္ထရြန္ေတြရဲ႕ ျဖစ္တန္စြမ္းတိမ္တိုက္ အေၾကာင္း စဥ္းစားတာက အဓိပါယ္ပိုရွိပါတယ္။ အီလက္ထရြန္တလံုးကို သတၳဳရဲ႕ တဖက္ျခမ္းကေန အခုထည္႕လိုက္မယ္ဆိုရင္ ဒါဟာ ျဖစ္တန္စြမ္း (Probability)တခ်ိဳ႔ကို အဲ႔ဒီဘက္ျခမ္းက အီလက္ထရြန္တိမ္တိုက္ဆီ ျဖည္႔ထည္႔လိုက္တာနဲ႕အတူတူပါပဲ။ အခ်ိန္တိုအတြင္းမွာ ဒီ ျဖစ္တန္စြမ္းဟာ ေအာက္ကပံုလို မ်ဥ္းအတိုင္း ဟိုဘက္ကိုေရြ႕သြားတာေတြ႔နိုင္ပါတယ္။

quasiparticle_propagation

ဒီေတာ႔ လွ်ပ္စီးေၾကာင္းကို တကယ္သယ္တာကအဲ႔ဒီလိုပါ။ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ အီလက္ထရြန္ေတြနဲ႕ မဟုတ္ပါဘူး။ ဂယက္ထျပီး ရႈပ္ေထြးေနတဲ႕ အီလက္ထရြန္အမ်ားၾကီးကေန ျဖစ္ေပၚလာတဲ႕ ျဖစ္တန္စြမ္းသိပ္သည္းမႈ (probability density)လိႈင္းေတြကေန သယ္တာပါ။
ရႈပ္သြားတယ္မဟုတ္လား။ ခုမွ အံ႕ဖြယ္ဆန္းၾကယ္က လာတာပါ။

ဂယက္ထျပီး ရႈပ္ေထြးေနတဲ႕ အီလက္ထရြန္အမ်ားၾကီးကို လွ်ပ္စစ္ခ်ာ႕ခ်္(electric charge)ရဲ႔ ကြမ္တမ္စက္ကြင္းအေနနဲ႕ စဥ္းစားၾကည္႕နိုင္ပါတယ္။ ကြမ္တမ္စက္ကြင္းေတြကေန အေျခခံအမႈန္ေတြဟာ စြမ္းအင္ရရွိျခင္းေၾကာင္႔ ျဖစ္လာသလိုမ်ိဳး ပါပဲ။ (တည္ျငိမ္တဲ႕ေရျပင္ထဲကို ခဲတလံုးပစ္ထည္႕လိုက္ရင္ ဂယက္ထျပီးလိူင္းေလးေတြ ေရြ႕သြားတာေတြ႕ဖူးမွာပါ။ ကြမ္တမ္စက္ကြင္းသီဝရီ ကအ႔ဲဒါနဲ႔ တူပါတယ္။ ေရျပင္က စက္ကြင္းနဲ႕ တူျပီး ၊ ခဲလံုးပစ္ထည္႕တာက စြမ္းအင္ရျခင္း (Excitation)နဲ႕တူပါတယ္။ ေရြ႕သြားတဲ႔လိႈင္းေလးက အမႈန္ (particle)နဲ႕တူပါတယ္။ ။ဘာသာျပန္သူ)
ဒါဆိုရင္ ေမးစရာက အီလက္ထရြန္မ်ားရဲ႕စက္ကြင္း(ဒီမွာ အီလက္ထရြန္ေတြက အီလက္ထရြန္စက္ကြင္းကေနျဖစ္လာတာပါ။ ခုေ့ျပာတဲ႕ အီလက္ထရြန္မ်ားရဲ႕ စက္ကြင္းဆိုတာက လစ္သီယမ္ အက္တမ္ အီလက္ထရြန္ေတြ အားလံုးကို ေပါင္းျပီး စက္ကြင္းတခုအေနနဲ႕ေျပာတာပါ။ ေရျပင္က စက္ကြင္းဆိုရင္ အဲဒီေရက ေရေမာ္လီက်ဴး အမ်ားၾကီးကေနျဖစ္လာသလိုမ်ိဳးပါ။ ။ဘာသာျပန္သူ)ကေန ေပၚလာတဲ႔ လိႈင္းေလးေတြဟာ ဘာနဲ႕တူ ပါသလဲ ?။

အေျဖ။ ။ သူတို႕ဟာ တကယ္႕ အီလက္ထရြန္ နဲ႕ခၽြပ္စြပ္တူပါတယ္။ (သူတို႕က ထပ္တူေတာ႕မတူပါဘူး။တူတယ္လို႕ေ့ျပာတာက စပင္ (spin)၊လွ်ပ္စစ္ခ်ာ႔ခ်္ (electric charge) စတာေတြတူလို႕ပါ။ မတူတာလဲရွိပါတယ္။ ျဒပ္ထု(mass) ပါ။ ဒီမွာ ခုလိုေပၚထြန္းလာတဲ႕ “အီလက္ထရြန္”ေတြကို “အီလက္ထရြန္” လို႔ “” မ်က္ေတာင္ဖြင္႔ပိတ္နဲ႔ ေရးပါတယ္။ ။ဘာသာျပန္သူ)
တကယ္ေတာ႔ လွ်ပ္စစ္ ျဖစ္တန္စြမ္းလိႈင္းေတြဟာ ပံုမွန္ အီလက္ထရြန္နဲ႔တူလြန္းလို႕ သူတို႕ကို “အီလက္ထရြန္” လို႔ပဲေခၚပါတယ္။ ဒါေပမဲ႕ သူတို႔ဟာ ဘုရားသခင္က ဖန္ဆင္းတဲ႔ အီလက္ထရြန္ေတြေတာ႔ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒီ “အီလက္ထရြန္”ေတြဟာ ေပၚထြန္းလာတဲ႔ ျဖစ္စဥ္(emergent phenomenon)ပါ။ ဘုရားသခင္ဖန္ဆင္းလိုက္တဲ႔ အီလက္ထရြန္ ေတြကို သိပ္သည္းစြာထုပ္ပိုးျပီး စုေပါင္းလႈပ္ရွားမႈကေန ၊ တနာရီကို မိုင္သန္းခ်ီ ပ်ံသန္းရာကေန ျဖစ္လာတဲ႔အရာပါ။

electron_equality

ဒါေပမဲ႕ “အီလက္ထရြန္”လို႕ေခၚတဲ႕ ေပါင္းစပ္ျဖစ္စဥ္ဟာ ရိုးရွင္းပါတယ္။ သူဟာ ပံုေဆာင္ခဲ ကို မ်ဥ္းေျဖာင္႔အတိုင္း ျဖတ္သန္းပါတယ္။ နံရံေတြကိုုျဖတ္သြားတဲ႕ တေစၧတေကာင္လို ကိန္းေသ အလ်င္နဲ႕ ေျပးပါတယ္။အီလက္ထရြန္ နဲ႔တူတဲ႔ charge ၊ စပင္ (spin)၊ အေရြ ့စြမ္းအင္( kinectic energy , E=1/2 mv^2) ရွိပါတယ္။အရာအားလံုးမွာ အီလက္ထရြန္ အတိုင္းပါပဲ။ တခုတည္းေသာ ခြဲနိုင္တဲ႔နည္းက ခပ္ေဝးေဝးကၾကည္႔ရင္ ျဒပ္ထုမတူတာတခုပါပဲ။အီလက္ထရြန္ ပင္လယ္ထဲကျဖစ္လာတဲ႔ “အီလက္ထရြန္” ဟာ ပိုေလးေနတတ္ပါတယ္။ (တခါတေလ အဆ ၁၀၀ ေလာက္ ေလးတတ္ပါတယ္။)
ဒီေတြ႔ရွိမႈ (အီလက္ထရြန္စြပ္ျပဳတ္ထဲကေန အီလက္ထရြန္နဲ႔ တူတဲ႔ “အီလက္ထရြန္”ေပၚထြန္လာမႈကိုေတြ႕ရွိ္ခ်က္ဟာ)၂၀ ရာစုရဲ႔ အၾကီးက်ယ္ဆံုး သိပံၸေတြ႔ရွိမႈေတြထဲက တခုပါပဲ။ ဒါကို Fermi liquid theory လို႔ေခၚပါတယ္။ ရုရွသိပံၸပညာရွင္ လက္ဗ္လင္ဒူး Lev Landau ေတြ႔ ခဲ႔တာပါ။ လင္ဒူးက ဒီအမႈန္ေတြ ကို quasiparticles (အမႈန္နဲ ့တူေသာ အမႈန္)လို ့ေခၚခဲ့ပါတယ္။ဘာလို ့ဆိုေတာ့ သူတို ့ကိုျဖစ္ေစတဲ့ အမႈန္ေတြဟာ မလြတ္လပ္ေပမဲ့ သူတို့ကေတာ့ လြတ္လပ္တဲ့ အမႈန္မ်ားလို ျပဳမူလို့ပါ။

က်ေနာ႔အတြက္ေတာ႔ ဒီေတြ႔ရွိမႈဟာ ရူပေဗဒရဲ႔ လွပမႈကိုျပေနပါတယ္။ ရႈပ္ေထြးမႈဟာ နဂိုမူရင္းအားျဖင္႔ မလွပပါဘူး။ ဒါေပမဲ႔ သူ႔ဆီကေန ရိုးရွင္္းတဲ႔ အရာတခုထြက္ေပၚလာတဲ႔အခါ လွပမႈကိုေတြ႔ရွိလိုက္ရပါတယ္။ကမ္းေျခမွာ လိႈင္းေတြ ကိုၾကည္႔ရသလို ရိုးရွင္းမႈမ်ိဳးေပါ႔။
ရူပေဗဒ အမ်ားစု (အထူးသျဖင္႔ က်ေနာ႔ အထူးျပဳဘာသာရပ္ျဖစ္တဲ႔ အခဲအေျခရူပေဗဒ မွာ)ဟာ လင္ဒူးရဲ႔ အိုင္ဒီယာေပၚမွာတည္ေဆာက္ထားတာပါ။ ဒီပညာရွင္ေတြဟာ ကြာစီအမႈန္ေတြကို အခ်ိန္အမ်ားစုမွာ ေလ႕လာေနၾကရတာပါ။
လက္ရွိသိေနျပီးတဲ႔ ဥပမာ တခ်ိဳ႔ကိုုျပခ်င္ပါတယ္။

quasiparticle_table

ဒီထဲမွာပါတဲ့ အမႈန္တိုင္းက သူ ့ဇာတ္လမ္း နဲ ့သူပါ။
သူတို ့မွာတူတာတခုကေတာ့ ကြာစီ အမႈန္ေတြ ျဖစ္ျကတာပါပဲ။
သူတို႔ဟာ သူတို့ကို လက္ခံထားတဲ့ ရုပ္ပစၥည္းေတြျကားမွာ မ်ဥ္းေျဖာင့္အတိုင္း ေရြ ့ျကပါတယ္။ ေလဟာနယ္မွာ ေရြ ့သလို မ်ိဳးပါ။
သူတို့ဟာ တည္ျမဲျကပါတယ္။ အဓိပၸါယ္က သူတို ့ျဖစ္လာခဲ့တဲ့ စက္ကြင္းထဲကို အခ်ိန္အေတာ္ ျကာျကာတိုင္ေအာင္ ယိုယြင္းမသြားဘဲေနနိုင္ပါတယ္။သူတို ့မွာ ရိုးရွင္းတဲ့ နိယာမ ေတြလည္းရွိပါတယ္။သူတို ့ဟာ အမႈန္ေတြပါပဲ။
ေနာက္ဆံုးေမးခြန္းတခုကေတာ့ သူတို ့ဘာလို ့ရွိေနျကတာလဲ? ။ ျကည့္ေလရာမွာ သူတို ့ကိုေတြ ့ေနရတာလဲ?။

ဒါအတြက္ ေက်နပ္ေလာက္တဲ့ အေျဖေတာ့ မရွိပါဘူး။သဲလြန္စ အနည္းငယ္ေတာ့ရွိပါတယ္။
ဒီပစၥည္းေတြဟာ ရိုးရွင္းတဲ့ သခ်ၤာပံုစံရွိပါတယ္။တကယ္လို ့ရိုးရွင္းျပီး လွပတဲ့ သခ်ၤာ ညီမ်ွျခင္းတခုကို ေရးခ်နိုင္ခဲ့ရင္ သဘာဝရဲ ့တေနရာရာမွာ ဒါကို ပံုေဖၚတဲ့ ျဖစ္စဥ္တခုကိုေတာ့ ရွာေတြ ့နိုင္တယ္ဆိုတာပါပဲ။
ညီမ်ွျခင္းက ရိုးရွင္းေလ၊ လွပေလ သဘာဝ မွာ ပိုေတြ ့ရေလပါပဲ။
ဒါေျကာင့္ ရူပေဗဒ ဟာ သခ်ၤာကတဆင့္ ရွာေဖြေတြ ့ရွိနိုင္မဲ့ နည္းလမ္းကို ေတြ ့လာရတာပါပဲ။
နားလည္ခ်င္တဲ့ အရာရဲ ့ အရိုးရွင္းဆံုးညီမ်ွျခင္းကို ေရးခ်လိုက္ယံုနဲ့ မနဲလွတဲ့ အေျခအေနေတြမွာ ဒီညီမ်ွျခင္းကို ပံုေဖာ္တဲ့ အေျခအေနေတြကိုေတြ ့ရတာပါပဲ။တကယ္ေတာ့ သဘာဝဟာ လူေတြရဲ ့ သခ်ၤာ ဒါမွမဟုတ္ သူ ့ရဲ ့အလွအပ ခံစားမႈကို ဘာလို ့အေလးထားရတာလဲဆိုတာက က်န္ေနေသးတဲ့ ေမးခြန္း အျကီးျကီးပါ။

ဘာလို ့မ်ား ျကည့္ေလရာ အရြယ္အစားတိုင္းမွာ ရိုးရွင္းတဲ့ ညီမ်ွျခင္းေတြ ေပၚေနနိုင္တာလဲ?။
လူ ့ဦးေနွာက္က ဖန္တီးထားတဲ့ သခ်ၤာ က သူ ့ဖန္ဆင္းရွင္ကို နားလည္နိုင္ေလာက္ေအာင္ ျဖစ္နိုင္ရတာလဲ?။
ဒီေမးခြန္းေတြဟာ အေျဖရွိပံုေတာ့ မေပၚပါဘူး။ က်ေနာ့
အတြက္ေတာ့ ဒီေမးခြန္းေတြဟာ သိပၸံက ဘာလို ့ျဖစ္နိုင္ရတာလဲဆိုတဲ့အံ ့ဖြယ္ဆန္းျကယ္မႈရဲ ့ နွလံုးသားမွာ ဝဲလွည္ ့ေနပါေတာ့တယ္။

Quasiparticles and the Miracle of Emergence
October 29, 2015( ribbonfarm ) By Brian Skinner ကို ဆီေလ်ာ္ေအာင္ ၿပန္ဆိုပါသည္။
ပိုင္သြန္

သန္႔ဦး (အာကာသႏွင့္ စၾကဝဠာ)- စၾကဝဠာ၏ အစကို ရွာေဖြ ေတြ႕ရွိျခင္း

သိပၸံပညာရွင္မ်ားဟာ စၾကဝဠာႀကီးရဲ႕ အစမွာ ပထမဆံုး ျဖစ္ေပၚခဲ့တဲ့ ၾကယ္ ကို ေျခရာခံမိၿပီျဖစ္ေၾကာင္း ေၾကျငာခဲ့ၾကပါတယ္။ သိပၸံ သေဘာတရားအရ.. စၾကဝဠာဟာ မဟာေပါက္ကြဲမႈႀကီး (Big Bang) ကေန စတင္ျဖစ္ေပၚခဲ့ၿပီး.. ပထမဆံုး ၾကယ္တစ္လံုး မျဖစ္ခင္အခ်ိန္အထိ အေမွာင္ထုႀကီးဖံုးလႊမ္းေနကာ.. ဟိုက္ဒ႐ိုဂ်င္ ဓါတ္ေငြ႕မ်ား (အက္တမ္မ်ား)၊ အနက္ထည္ (Dark Matters) မ်ားႏွင့္သာ ျပန္႔ကား တည္ရွိေနခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။

ပထမဆံုးၾကယ္ဟာ ဟိုက္ဒ႐ိုဂ်င္ အက္တမ္မ်ားကို စုပ္ယူစားသံုးၿပီး ရွင္သန္ေပါက္ဖြားလာပါတယ္။ ထိုအခ်ိန္ခါက ထုတ္လႊတ္ခဲ့တဲ့ ေရဒီယိုလွိုင္းမ်ားဟာ စၾကဝဠာႀကီးအတြင္းမွာ ယေန႔တိုင္ ဆက္လက္တည္ရွိေနပါတယ္။ (စၾကဝဠာအတြင္းက ၾကယ္ေတြ အားျပင္းျပင္းနဲ႔ ထုတ္လႊတ္ခဲ့တဲ့ ေရဒီယိုလွိုင္းမ်ားဟာလည္း ေတာ္ရံု ေပ်ာက္ကြယ္သြားေလ့ မရွိပါ) ဒါကို ရွာေဖြႏိုင္လွ်င္.. စၾကဝဠာရဲ႕ အစ (တနည္း) ၾကယ္ေတြရဲ႕ အစ ကို က်ေနာ္တို႔ ရွာေဖြ ေတြ႕ရွိႏိုင္မွာပါ။

ဒီ ေရဒီယို လွိုင္းေတြကို ရွာေဖြဖို႔ သိပၸံပညာရွင္မ်ားဟာ ၾသစေတ်းလ် ႏိုင္ငံရဲ႕ သဲကႏၲာရ အတြင္းမွာ စားပြဲတစ္လံုးအရြယ္ေလာက္ရွိတဲ့ အန္တင္နာေလးတစ္ခုေထာက္ၿပီး စတင္ ရွာေဖြခဲ့ၾကပါတယ္။ ေန၊ ကမ႓ာ အပါအဝင္ စၾကဝဠာတစ္ခုလံုးက ထုတ္လႊတ္ေနတဲ့ ေရဒီယိုလွိုင္းေတြၾကားမွာ ဒီ အစကို ေျခရာခံဖို႔ဆိုတာ သိပ္ကို ခက္ခဲပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ သခ်ာၤပညာ နဲ႔ သိပၸံပညာ ေပါင္းစပ္ တြက္ခ်က္မႈအရ.. ဟိုက္ဒ႐ိုဂ်င္ အက္တမ္ေတြ ဓါတ္ေငြ႕ေတြ စတင္ေပါင္းဆံုတဲ့ အခ်ိန္က ထုတ္လႊတ္ခဲ့တဲ့ ေရဒီယိုလွိုင္းဟာ 1.4 gigahertz ေလာက္သာရွိရမယ္။

သိပၸံပညာရွင္ေတြ ႏွစ္အနည္းငယ္အၾကာ ေလ့လာၿပီးခဲ့ခ်ိန္မွာေတာ့ တူညီတဲ့ ေရဒီယိုလွိုင္းတစ္ခုကို ရွာေဖြႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ပိုၿပီး ေသခ်ာရေအာင္ ေန နဲ႔ လ တို႔ ဆန္႔က်င္ဘက္အရပ္ေရာက္ခ်ိန္ (တနည္း) လကြယ္ေန႔ မ်ားမွာ ပိုမိုအားစိုက္ၿပီး ေလ့လာခဲ့ခ်ိန္မွာေတာ့.. စၾကဝဠာရဲ႕ ပထမဆံုးၾကယ္က လႊတ္တဲ့ ေရဒီယိုလွိုင္းကို အတည္ျပဳႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ဘယ္အခ်ိန္က လႊတ္ခဲ့သလဲဆိုေတာ့... စၾကဝဠာႀကီးျဖစ္ၿပီး (တနည္း) မဟာေပါက္ကြဲမႈႀကီးျဖစ္ၿပီး ႏွစ္ေပါင္း သန္း ၁၈၀ အေရာက္မွာပါပဲ..။

ဒါဟာ.. ၾကယ္ေတြရဲ႕အစ (တနည္းအားျဖင့္) စၾကဝဠာရဲ႕ မိုးေသာက္ အလင္းေရာင္ (Cosmic Dawn) အစပဲ ျဖစ္ပါေတာ့တယ္..။ ယခုေတြ႕ရွိမႈမွ တဆင့္.. စၾကဝဠာႀကီးရဲ႕အေၾကာင္း၊ Dark Matter မ်ားရဲ႕အေၾကာင္းအျပင္.. က်ေနာ္တို႔ လူသားေတြအပါအဝင္ ယေန႔ ျဖစ္ေနတဲ့ စၾကဝဠာႀကီးအေၾကာင္းကို ပိုမိုသိရွိ နားလည္လာေတာ့မွာပဲ ျဖစ္ပါေတာ့တယ္..။
အနာဂတ္ပညာေရးအတြက္..
သန္႔ဦး (အာကာသႏွင့္ စၾကဝဠာ)

The tail of a feathered dinosaur has been found perfectly preserved in amber from Myanmar.

http://www.bbc.com/news/science-environment-38224564?SThisFB

တ႐ုတ္​ျပည္​၏ ငလ်င္​တိုင္​းစက္​တီထြင္​သူ ဆရာက်န္​းဟိန္​(張衡)

က်န္​းဟိန္​ကို 78AD အ​ေစာပိုင္းတြင္​ 漢ဟန္​ႏိုင္​ငံအ​ေ႐ွ႕ပိုင္​း 南陽နန္​ယန္​ ​ေဒသတြင္​​ေမြးဖြားခဲ့​ေလသည္​။
ငယ္​စဥ္​ကတည္​းက ၾကယ္​တာရာ ၾကည္​့၍​ေပ်ာ္​​ေနတတ္​သူျဖစ္​ၿပီး စူးစမ္​း​ေလ့လာမႈအား​ေကာင္​းသူျဖစ္​သည္​


Image result for first chinese earthquake detector

အသက္​၁၂ႏွစ္​အရြယ္​တြင္​ ကြန္​ျဖဴး႐ွပ္​ပညာသင္​​ေက်ာင္​း၌ စာ​ေပပညာစတင္​​ေလ့လာခဲ့သည္​။ပညာသင္​ႏွစ္​ ၁၀ႏွစ္​(အသက္​၂၂ႏွစ္​)တြင္​ စာ​ေရးဆရာ၊ကဗ်ာဆရာ၊ နတၡတၱ​ေဗဒဆရာ အျဖစ္​ အသက္​၀မ္​း​ေက်ာင္​းခဲ့သည္​။အသက္​ငယ္​ငယ္​ရြယ္​ရြယ္​ႏွင္​့ အလြန္​​ေတာ္​လွ​ေသာ​ေၾကာင္​့ အသက္​၂၅ႏွစ္​ အ​ေရာက္​တြင္​ နန္​းတြင္​းမွ နတၡတၱ​ေဗဒ၀န္​မင္​း ရာထူးႏွင္​့​ေခၚယူခန္​႔ထား​ေလသည္​။
ဆရာက်န္​းဟိန္​သည္​ သူအသက္​႐ွင္​ရာ သက္​တမ္​းတစ္​​ေလွ်ာက္​လံုးတြင္​ အလုပ္​ခန္​းထဲသာ စာၾကည္​့ခန္​းထဲ၌သာ အခ်ိန္​ကို ကုန္​လြန္​​ေစသူျဖစ္​သည္​။ထိုသို႔ ပညာထူးခြၽန္​မႈမ်ား​ေၾကာင္​့လည္​း
#နတၡတၱ​ေဗဒ ၀န္​ႀကီးရာထူး အျဖစ္​လည္​း​ေကာင္​း
#ဗ်ဴဟာပညာ​ေရးဆိုင္​ရာ ၀န္​မင္​း အျဖစ္​လည္​း​ေကာင္​း
#ဟန္​ႏိုင္​ငံယဥ္​​ေက်းမႈဌာနဦးစီးအရာ႐ွိအျဖစ္​လည္​း​ေကာင္​း၊
#နန္​းတြင္​းစာ​ေပပညာသင္​ၾကား​ေရးအဖြဲ႔ဥကၠဌအျဖစ္​လည္​း​ေကာင္​း
#ဟန္​ႏိုင္​ငံ သခ်ၤာပညာ ဌာနခ်ဳပ္​ဥကၠဌရာထူး
#တ႐ုတ္​စာ စာ​ေပသစ္​ျပဳစု​ေရးဥကၠဌအျဖစ္​လည္​း​ေကာင္​း
တာ၀န္​​ေပါင္​းမ်ားစြာ ရာထူး​ေပါင္​းမ်ားစြာ လက္​ခံရ႐ွိခဲ့​ေလသည္​။

ဆရာက်န္​းဟိန္​သည္​ ​ေရစီးအားကို ​အသံုးျပဳ၍လည္​ပတ္​​ေသာ ကမၻာ႕ပထမဆံုး နတၡတၱ​ေဗဒကိရိယာ
渾天儀(ဟြင္​ထ်န္​းရီ)ကို တီထြင္​ခဲ့သည္​။ဆရာႀကီးဘ​ေရးသားခဲ့​ေသာ ဟြင္​ထ်န္​းရီက်မ္​းမွာလည္​း ယ​ေန႔​ေခတ္​တိုင္​ နတၡတၱသိပၸံပညာရပ္​တြင္​ ထည္​့သြင္​းသင္​ၾကားဆဲျဖစ္​သည္​။
132ADအ​ေစာပိုင္​းတြင္​ ဆရာႀကီးသည္​ ငလ်င္​အခ်က္​​ေပးစက္​ကို တီထြင္​ခဲ့ျပန္​ပါသည္​။ထိုစက္​သည္​ ဥပံုသ႑ာန္​႐ွိၿပီး၊​ေၾကးလံုးတစ္​လံုးစီကိုက္​ထား​ေသာ နဂါး႐ွစ္​​ေကာင္​လည္​း ထည္​့သြင္​းတပ္​ဆင္​ထားသည္​၊နဂါး​ေအာက္​တြင္​ ပါးစပ္​ဟထား​ေသာ ဖားပံုလည္​း ထား႐ွိပါသည္​၊အထဲတြင္​ ​ေၾကး​ေခ်ာင္​းတစ္​​ေခ်ာင္​းကို ခ်ိန္​သီးသဖြယ္​ လႈပ္​ယမ္​း၍ရ​ေအာင္​ ခ်ိတ္​ဆြဲထားသည္​။ထို​ေၾကး​ေခ်ာင္​းႏွင္​့ နဂါးပါးစပ္​သည္​ အံ သဖြယ္​ ဆက္​သြယ္​ထားသည္​။ငလ်င္​လႈပ္​လ်င္​ ထ​ို​ေၾကး​ေခ်ာင္​း လႈပ္​လာမည္​ျဖစ္​ၿပီး နဂါးပါးစပ္​မွ ​ေၾကးလံုးသည္​ ဖားပါးစပ္​ထဲသို႔ က်သြားမည္​ျဖစ္​သည္​၊ထူးျခားသည္​က ငလ်င္​၏ မူလ လာရာဘက္​မွ ​ေၾကးလံုးသာ က်မည္​ျဖစ္​သည္​။(ဥပမာ-ငလ်င္​သည္​ ​ေျမာက္​ဘက္​အရပ္​မွ လာလ်င္​ ထိုငလ်င္​စက္​၏ ​ေျမာက္​ဘက္​နဂါးမွ ​ေၾကးလံုးက်မည္​ျဖစ္​သည္​။)138ADတြင္​ ငလ်င္​စက္​၏ ​ေတာင္​ဘက္​နဂါး၏ ပါးစပ္​မွ ​ေၾကးလံုးက်သြား​ေလသည္​၊ဆရာက်န္​းဟိန္​က ဘုရင္​ကို သတင္​းပို႔တဲ့အခါမွာ ဘုရင္​က မယံုတစ္​၀က္​ ယံုတစ္​၀က္​ျဖစ္​​ေနပါတယ္​၊သို႔​ေသာ္​ ၇ ရက္​အၾကာတြင္​ ​ေတာင္​ဘက္​​ေဒသမွ ငလ်င္​သတင္​းရာက္​လာ​ေလသည္​။ငလ်င္​လႈပ္​ရာ ​ေဒသႏွင္​ ​ေပက်င္​းနန္​း​ေတာ္​က မိုင္​​ေထာင္​ခ်ီ​ေ၀း​ေနတာပါ ၊ဒီလိာမိုင္​​ေပါင္​းမ်ားစြာက ငလ်င္​ကို​ေတာင္​ သိႏိုင္​တဲ့ ဆရာႀကီးရဲ႕ စက္​ကို ဘုရင္​က 侯風地動儀(ဟိုဖုန္​းသိသုန္​႔ယီ)လို႔ နာမည္​​ေပးလိုက္​ပါတယ္​
ဒီလို ပညာတတ္​ ဆရာႀကီး က်န္​းဟိန္​က 138ADအ​ေရာက္​မွာပဲ 洛陽(​ေလာ့ယန္​​ေဒသတြင္​ ကြယ္​လြန္​သြားခဲ့ပါသည္​။

ယ​ေန႔​ေခတ္​တြင္​ နတၡတၱသိပၸံ​ေက်ာင္​းသားမ်ား၏ လက္​စြဲ ဟြင္​ထ်န္​းရီက်မ္​းမွာ ဟန္​​ေခတ္​ကတည္​ူက​ေရးသားခဲ့ျခင္​ူျဖစ္​ပါသည္​။ လူ​ေသ​ေသာ္​လည္​း နာမည္​မ​ေသသည္​့ ဆရာႀကီး က်န္​းဟိန္​ ၏ထူးခြၽန္​မႈမ်ားအား ​ေရးသားတင္​ျပလိုက္​ရပါသည္​။
ယခင္​က admin kyi boom ​ေရးသားထား​ေသာ han yu သင္​႐ိုးထဲမွ က်န္​းဟိန္​အ​ေၾကာင္​းပံုျပင္​
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1922529034682845&id=1811445109124572
#jinlong
#天下第一